یادگیری چیست؟ فراتر از دانستن و به خاطر سپردن

مقدمه: ما واقعاً چه زمانی چیزی را یاد گرفته‌ایم؟

فرض کنید فرزندتان بعد از مطالعهٔ یک درس، می‌تواند مطالب آن را به‌خوبی توضیح دهد و حتی در امتحان نمرهٔ خوبی بگیرد. اما چند روز بعد، وقتی با مسئله‌ای متفاوت روبه‌رو می‌شود که به همان مطالب مربوط است، نمی‌تواند از دانسته‌هایش استفاده کند.

آیا او آن مطالب را یاد گرفته بود؟

این پرسش به یکی از مهم‌ترین موضوعات در شناخت یادگیری مربوط می‌شود. گاهی آنچه در ظاهر یادگیری به نظر می‌رسد، بیشتر به حفظ کردن یا بازگویی اطلاعات محدود است؛ درحالی‌که یادگیری می‌تواند تغییرات گسترده‌تری در دانش، درک و توانایی‌های فرد ایجاد کند.

ما هر روز چیزهای زیادی یاد می‌گیریم؛ از شناختن یک مسیر تازه و کار با یک ابزار گرفته تا فهمیدن یک مفهوم علمی، یادگرفتن یک زبان جدید یا پیدا کردن راهی برای حل یک مسئله. بعضی از این یادگیری‌ها در مدرسه و کلاس درس اتفاق می‌افتند و بعضی دیگر در خانه، هنگام بازی، در ارتباط با دیگران و در جریان تجربه‌های روزمره شکل می‌گیرند.

اما دقیقاً چه زمانی می‌توانیم بگوییم چیزی را یاد گرفته‌ایم؟ آیا به خاطر سپردن اطلاعات کافی است؟ آیا باید بتوانیم آن‌ها را توضیح دهیم یا در موقعیتی تازه به کار ببریم؟

برای پاسخ به این پرسش‌ها، ابتدا باید معنای یادگیری را بشناسیم و ببینیم این فرایند چه تغییری در دانش و توانایی‌های انسان ایجاد می‌کند.

یادگیری چیست؟

یادگیری فرایندی است که در نتیجهٔ تجربه و تعامل با محیط، تغییراتی نسبتاً پایدار در دانش، درک، مهارت‌ها یا توانایی‌های فرد ایجاد می‌کند؛ تغییراتی که می‌توانند بر نحوهٔ فهمیدن، تصمیم‌گرفتن و عمل‌کردن او در موقعیت‌های مختلف اثر بگذارند.

به بیان ساده‌تر، یادگیری یعنی تجربه‌ها و اطلاعاتی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم، به شکلی در ما اثر بگذارند که پس از آن چیزی را بهتر بفهمیم، دانسته‌ای را اصلاح کنیم یا توانایی تازه‌ای به دست آوریم.

این تغییر همیشه به معنای اضافه شدن یک اطلاعات جدید نیست. گاهی یادگیری باعث می‌شود اطلاعاتی را که از قبل داشته‌ایم بهتر درک کنیم، ارتباط میان آن‌ها را بشناسیم یا برداشت نادرست خود را اصلاح کنیم.

برای مثال، کودکی ممکن است بداند گیاهان برای رشد به آب نیاز دارند. اما وقتی چند گیاه را در شرایط متفاوت مشاهده می‌کند و تأثیر میزان آب را بر رشد آن‌ها می‌بیند، درک دقیق‌تری از نیازهای گیاهان پیدا می‌کند. او فقط یک واقعیت تازه به دانسته‌هایش اضافه نکرده، بلکه شناخت قبلی خود را نیز گسترش داده است.

در این تعریف، واژهٔ «نسبتاً پایدار» اهمیت دارد. منظور این نیست که هر چیزی را یاد می‌گیریم برای همیشه و بدون تغییر در ذهنمان باقی می‌ماند. ممکن است بخشی از آموخته‌ها با گذشت زمان فراموش شوند یا با تجربه‌ها و اطلاعات تازه اصلاح شوند. منظور این است که یادگیری را باید از تغییرات گذرا و موقتی، مانند واکنش ناشی از خستگی یا هیجان لحظه‌ای، متمایز کنیم.

بنابراین، یادگیری صرفاً با مقدار اطلاعاتی که به ذهن ما اضافه می‌شود سنجیده نمی‌شود؛ بلکه باید ببینیم چه تغییری در شناخت و توانایی فرد ایجاد شده است.

یادگیری چه تغییری در ما ایجاد می‌کند؟

وقتی از یادگیری صحبت می‌کنیم، معمولاً تصور می‌کنیم فرد پس از یادگیری باید بتواند کاری را انجام دهد که پیش از آن نمی‌توانسته است. این تصور بخشی از واقعیت را نشان می‌دهد، اما همهٔ آن نیست.

یادگیری می‌تواند جنبه‌های مختلفی از دانش و توانایی‌های انسان را تحت تأثیر قرار دهد.

۱. دانش و اطلاعات تازه‌ای به دست می‌آوریم

یکی از آشکارترین نتایج یادگیری، افزایش دانش و اطلاعات است.

برای مثال، وقتی دربارهٔ منظومهٔ شمسی مطالعه می‌کنیم، با سیاره‌ها، ویژگی‌های آن‌ها و رابطه‌شان با خورشید آشنا می‌شویم. این اطلاعات به دانسته‌های قبلی ما اضافه می‌شوند و شناخت گسترده‌تری از جهان پیرامونمان ایجاد می‌کنند.

البته دانستن اطلاعات تازه به‌تنهایی تمام یادگیری نیست؛ اهمیت دارد که این اطلاعات چگونه درک و با دانسته‌های قبلی مرتبط می‌شوند.

۲. موضوعات را عمیق‌تر می‌فهمیم

گاهی یادگیری به معنای فهمیدن ارتباط میان چیزهایی است که پیش از این فقط اطلاعات پراکنده‌ای دربارهٔ آن‌ها داشتیم.

ممکن است فرد بداند باران چگونه به وجود می‌آید، اما زمانی که ارتباط میان تبخیر آب، تشکیل ابر و بارش را درک می‌کند، به فهم منسجم‌تری از چرخهٔ آب می‌رسد.

در اینجا یادگیری فقط به معنای دانستن چند واقعیت نیست؛ فرد می‌تواند توضیح دهد که چرا یک اتفاق رخ می‌دهد و بخش‌های مختلف آن چگونه به یکدیگر مرتبط هستند.

۳. مهارت‌ها و توانایی‌های تازه‌ای کسب می‌کنیم

بخش دیگری از یادگیری به کسب و توسعهٔ مهارت‌ها مربوط می‌شود.

رانندگی، دوچرخه‌سواری، نواختن یک ساز، استفاده از ابزارها و نوشتن، همگی به یادگیری نیاز دارند.

در این موارد، فرد فقط دربارهٔ یک موضوع اطلاعات به دست نمی‌آورد؛ بلکه با تمرین و تجربه، توانایی انجام کاری را در خود ایجاد یا تقویت می‌کند.

۴. برداشت و نگرش ما تغییر می‌کند

یادگیری گاهی باعث می‌شود موضوعی را که پیش‌تر به شکل خاصی می‌دیدیم، از زاویه‌ای تازه بررسی کنیم.

برای مثال، ممکن است فردی تصور کند اشتباه کردن همیشه نشانهٔ ناتوانی است. اما با کسب تجربه و شناخت بیشتر متوجه شود که اشتباه می‌تواند فرصتی برای شناسایی اشکالات، اصلاح روش‌ها و رسیدن به نتیجه‌ای بهتر باشد.

در چنین شرایطی، یادگیری فقط به کسب اطلاعات یا مهارت محدود نمی‌شود؛ بلکه در برداشت فرد نسبت به یک موضوع نیز تغییر ایجاد می‌کند.

این مثال‌ها نشان می‌دهند که یادگیری می‌تواند بر بخش‌های مختلف شناخت و توانایی انسان اثر بگذارد و نتایج متفاوتی داشته باشد.

ویژگی‌های اصلی یادگیری چیست؟

برای شناخت دقیق‌تر یادگیری، باید به چند ویژگی مهم آن توجه کنیم. این ویژگی‌ها کمک می‌کنند یادگیری را از فعالیت‌ها و تغییراتی که صرفاً شبیه آن هستند، متمایز کنیم.

یادگیری از تجربه و تعامل با محیط شکل می‌گیرد

انسان از طریق ارتباط با محیط و مواجهه با موقعیت‌های مختلف، فرصت یادگیری پیدا می‌کند.

این مواجهه می‌تواند از راه‌های گوناگونی اتفاق بیفتد: دیدن، شنیدن، خواندن، گفت‌وگو کردن، مشاهدهٔ دیگران، انجام دادن یک فعالیت یا روبه‌رو شدن با یک مسئله.

برای مثال، کودکی که هنگام بازی با قطعات ساختنی تلاش می‌کند سازه‌ای بلندتر بسازد، با آزمودن ترکیب‌های مختلف و مشاهدهٔ نتیجهٔ کار، اطلاعاتی دربارهٔ تعادل و استحکام به دست می‌آورد.

البته هر تجربه‌ای الزاماً به یادگیری منجر نمی‌شود. ممکن است فرد بارها در یک موقعیت قرار بگیرد، اما شناخت یا توانایی تازه‌ای به دست نیاورد. آنچه اهمیت دارد، تغییری است که در نتیجهٔ تجربه در فرد شکل می‌گیرد.

یادگیری به دریافت اطلاعات محدود نیست

فرض کنید دانش‌آموزی یک تعریف علمی را چندین بار می‌خواند و می‌تواند آن را دقیقاً تکرار کند. آیا این به معنای آن است که مفهوم را به‌خوبی یاد گرفته است؟

برای پاسخ به این پرسش باید ببینیم آیا او می‌تواند مفهوم را با زبان خودش توضیح دهد، برای آن مثال بزند یا ارتباط آن را با موضوعات دیگر تشخیص دهد.

به خاطر سپردن اطلاعات می‌تواند بخش مهمی از یادگیری باشد؛ بسیاری از دانسته‌ها برای آنکه قابل استفاده باشند باید در حافظه باقی بمانند. اما یادگیری در بسیاری از موارد به فهمیدن، ارتباط دادن اطلاعات و توانایی استفاده از آن‌ها نیز نیاز دارد.

یادگیری همیشه بلافاصله قابل مشاهده نیست

گاهی تصور می‌کنیم اگر فردی چیزی را یاد گرفته باشد، باید همان لحظه بتواند آن را نشان دهد. اما همیشه چنین نیست.

ممکن است فرد موضوعی را فهمیده باشد، اما هنوز فرصت مناسبی برای استفاده از آن پیدا نکرده باشد. گاهی هم یادگیری به‌تدریج شکل می‌گیرد و نتیجهٔ آن پس از مدتی یا در موقعیتی دیگر آشکار می‌شود.

برای مثال، کودکی ممکن است در جریان یک فعالیت با مفهوم اندازه‌گیری آشنا شود، اما چند روز بعد هنگام آشپزی بتواند از همان آموخته برای اندازه‌گیری مواد استفاده کند.

به همین دلیل، آنچه فرد در یک لحظه نشان می‌دهد، لزوماً تمام آن چیزی نیست که یاد گرفته است. پژوهشگران میان «یادگیری» و «عملکرد» تمایز قائل می‌شوند: عملکرد چیزی است که در یک موقعیت مشخص مشاهده می‌کنیم، اما یادگیری به تغییرات ماندگارتری اشاره دارد که ممکن است در آن لحظه به‌طور کامل آشکار نشوند (Soderstrom & Bjork, ۲۰۱۵).

یادگیری همیشه با قصد قبلی اتفاق نمی‌افتد

بعضی یادگیری‌ها کاملاً آگاهانه و برنامه‌ریزی‌شده هستند. مثلاً وقتی برای یادگیری یک زبان جدید در کلاس ثبت‌نام می‌کنیم یا برای کسب یک مهارت تمرین می‌کنیم.

اما بسیاری از یادگیری‌های انسان در جریان زندگی روزمره اتفاق می‌افتند.

ممکن است کودک با مشاهدهٔ رفتار دیگران، شیوهٔ استفاده از یک وسیله را یاد بگیرد. ممکن است فردی در جریان یک سفر با فرهنگ و آداب تازه‌ای آشنا شود یا در مواجهه با یک مشکل، راهی جدید برای حل آن پیدا کند.

پس برای یادگیری همیشه لازم نیست از ابتدا تصمیم گرفته باشیم چیزی را یاد بگیریم.

یادگیری می‌تواند در طول زمان گسترش پیدا کند

یادگیری همیشه در یک لحظه کامل نمی‌شود. گاهی فرد ابتدا شناخت محدودی از یک موضوع پیدا می‌کند و با تجربه‌ها و اطلاعات بیشتر، آن را اصلاح و کامل می‌کند.

برای مثال، کودکی ممکن است در ابتدا بداند که برخی مواد در آب حل می‌شوند. بعد از انجام آزمایش‌های مختلف متوجه می‌شود که همهٔ مواد رفتار یکسانی ندارند و شرایط متفاوتی بر حل شدن آن‌ها اثر می‌گذارند.

در این مسیر، شناخت اولیهٔ او به‌تدریج دقیق‌تر و گسترده‌تر می‌شود.

بنابراین، یادگیری را باید فرایندی پویا دانست که در طول زمان می‌تواند شکل بگیرد، گسترش یابد و حتی با اطلاعات تازه اصلاح شود.

آیا هر تغییری در انسان به معنای یادگیری است؟

انسان در طول زندگی تغییرات زیادی را تجربه می‌کند؛ اما همهٔ این تغییرات را نمی‌توان یادگیری نامید.

برای مثال، بلندتر شدن قد کودک نتیجهٔ رشد جسمانی اوست. تغییراتی که در نتیجهٔ بلوغ زیستی اتفاق می‌افتند نیز لزوماً حاصل یادگیری نیستند.

از طرف دیگر، ممکن است فردی به دلیل خستگی، بیماری یا اضطراب نتواند کاری را که قبلاً به‌خوبی انجام می‌داده است، در یک موقعیت مشخص تکرار کند. این افت موقت عملکرد به معنای از بین رفتن یادگیری نیست.

پس برای اینکه تغییری را یادگیری بدانیم، باید به منشأ آن توجه کنیم. یادگیری به تغییراتی مربوط است که در نتیجهٔ تجربه و تعامل با محیط شکل می‌گیرند؛ نه هر تغییری که در وضعیت جسمی، ذهنی یا رفتاری فرد اتفاق می‌افتد.

از سوی دیگر، لازم نیست این تغییر همیشه بلافاصله در رفتار فرد دیده شود. ممکن است فرد چیزی را آموخته باشد، اما هنوز شرایط استفاده از آن را نداشته باشد.

این تمایز برای شناخت یادگیری کودکان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نمی‌توان تنها با مشاهدهٔ عملکرد کودک در یک موقعیت یا یک آزمون، دربارهٔ تمام آنچه یاد گرفته است قضاوت کرد.

یادگیری چه تفاوتی با آموزش، تدریس، رشد و حفظ کردن دارد؟

در گفت‌وگوهای روزمره، گاهی واژه‌هایی مانند یادگیری، آموزش، تدریس و رشد به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. اما این مفاهیم معانی متفاوتی دارند.

یادگیری با آموزش چه تفاوتی دارد؟

آموزش به اقداماتی گفته می‌شود که با هدف فراهم کردن فرصت یادگیری برای فرد انجام می‌شوند.

وقتی معلم موضوعی را توضیح می‌دهد، والدین فعالیتی برای کودک طراحی می‌کنند یا یک دورهٔ آموزشی برگزار می‌شود، در حال فراهم کردن شرایط آموزش هستیم.

اما یادگیری زمانی اتفاق می‌افتد که در نتیجهٔ تجربه و فعالیت‌های یادگیری، تغییری در دانش، فهم یا توانایی فرد شکل بگیرد.

برای مثال، ممکن است معلم یک مفهوم ریاضی را به‌خوبی توضیح دهد، اما دانش‌آموز هنوز آن را نفهمیده باشد. در این شرایط آموزش انجام شده است، اما یادگیری مورد انتظار هنوز شکل نگرفته است.

بنابراین، آموزش می‌تواند به یادگیری کمک کند، اما این دو یکسان نیستند.

یادگیری با تدریس چه تفاوتی دارد؟

تدریس یکی از شیوه‌های آموزش است که در آن فردی با هدف کمک به یادگیری دیگران، محتوا یا فعالیت‌هایی را ارائه می‌کند.

اما یادگیری به حضور معلم یا تدریس مستقیم وابسته نیست.

انسان می‌تواند از طریق مطالعه، مشاهده، تجربه، بازی، گفت‌وگو و مواجهه با مسائل مختلف نیز یاد بگیرد.

به همین دلیل، تدریس یکی از راه‌های کمک به یادگیری است، نه تنها راه آن.

یادگیری با رشد چه تفاوتی دارد؟

رشد به تغییرات و تحولاتی اشاره دارد که در طول زندگی و در جنبه‌های مختلف وجود انسان اتفاق می‌افتند؛ از جمله رشد جسمانی، شناختی، هیجانی و اجتماعی.

یادگیری یکی از فرایندهایی است که می‌تواند در این تحولات نقش داشته باشد، اما تمام تغییرات رشدی نتیجهٔ یادگیری نیستند.

برای مثال، افزایش قد کودک بخشی از رشد جسمانی اوست؛ درحالی‌که یادگیری دوچرخه‌سواری به تجربه و کسب مهارت وابسته است.

پس یادگیری و رشد با یکدیگر ارتباط دارند، اما مفهوم یکسانی ندارند.

یادگیری با حفظ کردن چه تفاوتی دارد؟

حفظ کردن به معنای به خاطر سپردن اطلاعات و امکان بازگویی آن‌هاست.

این توانایی در بسیاری از موقعیت‌ها اهمیت دارد، اما نمی‌توان آن را تمام معنای یادگیری دانست.

ممکن است دانش‌آموزی بتواند یک فرمول را از حفظ بیان کند، اما نداند این فرمول چه مفهومی دارد یا در چه موقعیتی باید از آن استفاده کند.

در مقابل، دانش‌آموزی ممکن است مفهوم یک مسئله را به‌خوبی فهمیده باشد و بتواند آن را در موقعیت‌های مختلف به کار ببرد، حتی اگر نتواند تعریف کتاب را کلمه‌به‌کلمه بازگو کند.

بنابراین، حفظ کردن می‌تواند بخشی از یادگیری باشد، اما یادگیری به آن محدود نمی‌شود.

یادگیری با تجربه چه تفاوتی دارد؟

تجربه به مواجههٔ فرد با رویدادها و موقعیت‌های مختلف اشاره دارد؛ اما یادگیری تغییری است که ممکن است در نتیجهٔ این مواجهه‌ها ایجاد شود.

برای مثال، ممکن است فردی بارها در یک موقعیت قرار بگیرد، اما هر بار همان اشتباه قبلی را تکرار کند. صرف تکرار تجربه، تضمین‌کنندهٔ یادگیری نیست.

در مقابل، گاهی یک تجربه باعث می‌شود فرد به شناخت تازه‌ای برسد و از آن پس موقعیت مشابه را به شکل متفاوتی مدیریت کند.

پس تجربه می‌تواند زمینهٔ یادگیری باشد، اما هر تجربه‌ای الزاماً به یادگیری منجر نمی‌شود.

آیا یادگیری فقط در مدرسه اتفاق می‌افتد؟

یکی از محدودترین برداشت‌ها دربارهٔ یادگیری این است که آن را با درس خواندن و فعالیت‌های مدرسه‌ای برابر بدانیم.

درحالی‌که مدرسه تنها یکی از محیط‌های یادگیری است.

کودک در خانه، هنگام بازی، در ارتباط با اعضای خانواده، در پارک، در سفر و حتی هنگام انجام کارهای سادهٔ روزمره چیزهای زیادی یاد می‌گیرد.

وقتی کودکی در جریان بازی با دیگران قواعد یک فعالیت را یاد می‌گیرد، هنگام ساختن یک سازه با رابطهٔ میان اجزا آشنا می‌شود یا در آشپزخانه متوجه می‌شود تغییر مقدار مواد چه اثری بر نتیجهٔ کار دارد، در حال یادگیری است.

بزرگسالان نیز در محیط کار، روابط اجتماعی، فعالیت‌های روزمره و مواجهه با مسائل تازه به یادگیری ادامه می‌دهند.

یادگیری می‌تواند در محیط‌های رسمی و با برنامهٔ مشخص اتفاق بیفتد یا در موقعیت‌های غیررسمی و بدون برنامهٔ آموزشی از پیش تعیین‌شده شکل بگیرد. گزارش «چگونه مردم یاد می‌گیرند ۲» آکادمی ملی علوم آمریکا نیز بر نقش تجربه‌ها، تعاملات اجتماعی و محیط‌های گوناگون در یادگیری و ادامهٔ آن در سراسر زندگی تأکید می‌کند (National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, ۲۰۱۸).

آنچه این موقعیت‌ها را به یادگیری مرتبط می‌کند، مدرسه یا حضور معلم نیست؛ بلکه تغییری است که در نتیجهٔ تجربه و تعامل با محیط در فرد ایجاد می‌شود.

چرا شناخت درست یادگیری اهمیت دارد؟

اگر یادگیری را فقط به معنای دریافت و حفظ اطلاعات بدانیم، طبیعی است که آموزش را نیز بیشتر بر ارائهٔ محتوا، تکرار مطالب و سنجش میزان به خاطر سپردن آن‌ها متمرکز کنیم.

اما وقتی یادگیری را به معنای ایجاد تغییر در دانش، فهم و توانایی‌های فرد در نظر می‌گیریم، نگاه ما به آموزش نیز گسترده‌تر می‌شود.

در این نگاه، صرفاً مهم نیست که چه اطلاعاتی به یادگیرنده ارائه شده است؛ مهم است که او با آن اطلاعات چه می‌کند، چه چیزی از آن‌ها می‌فهمد و چگونه می‌تواند از آموخته‌هایش در موقعیت‌های مختلف استفاده کند.

برای مثال، هدف یادگیری دربارهٔ تغذیهٔ سالم نباید فقط این باشد که کودک نام گروه‌های غذایی را حفظ کند. مهم‌تر آن است که بتواند دربارهٔ انتخاب‌های غذایی خود آگاهانه‌تر تصمیم بگیرد و ارتباط میان عادت‌های غذایی و سلامت بدن را درک کند.

یکی دیگر از نکات مهم، توجه به کاربرد آموخته‌ها در موقعیت‌های تازه است. در پژوهش‌های آموزشی، به توانایی استفاده از آنچه در یک موقعیت یاد گرفته‌ایم در موقعیت‌های دیگر، «انتقال یادگیری» گفته می‌شود. برای مثال، کودکی که مفهوم اندازه‌گیری را در کلاس آموخته است، ممکن است بتواند آن را هنگام آشپزی یا ساختن یک وسیله نیز به کار ببرد. این انتقال یکی از هدف‌های مهم یادگیری است؛ هرچند ممکن است فرد برای استفاده از یک آموخته در موقعیتی تازه به تجربه و تمرین بیشتری نیاز داشته باشد (National Research Council, ۲۰۰۰).

شناخت ماهیت یادگیری به والدین و مربیان کمک می‌کند میان آموزش دادن و یادگیری تفاوت قائل شوند و به‌جای تمرکز صرف بر محتوای ارائه‌شده یا عملکرد لحظه‌ای، به تغییراتی توجه کنند که واقعاً در یادگیرنده شکل گرفته‌اند.

جمع‌بندی: یادگیری فراتر از دانستن و به خاطر سپردن است

یادگیری یکی از فرایندهای اساسی زندگی انسان است؛ فرایندی که به کمک آن شناخت خود از جهان را گسترش می‌دهیم، دانسته‌های قبلی را اصلاح می‌کنیم، ارتباط میان پدیده‌ها را بهتر می‌فهمیم و توانایی‌های تازه‌ای به دست می‌آوریم.

یادگیری فقط به کلاس درس، آموزش رسمی یا حفظ کردن اطلاعات محدود نیست. این فرایند می‌تواند در جریان بازی، تجربه، مشاهده، گفت‌وگو و تعامل با محیط شکل بگیرد و در طول زندگی ادامه پیدا کند.

برای شناخت یادگیری نیز نباید تنها به آنچه فرد در یک لحظه می‌گوید یا انجام می‌دهد توجه کنیم. آنچه اهمیت دارد، تغییر نسبتاً پایداری است که در دانش، فهم یا توانایی‌های او ایجاد شده است؛ تغییری که ممکن است در زمان‌ها و موقعیت‌های مختلف آشکار شود.

اما این پرسش که انسان دقیقاً چگونه یاد می‌گیرد، چه عواملی بر یادگیری او اثر می‌گذارند، مغز و ذهن چه نقشی در این فرایند دارند و چگونه می‌توان تجربه‌های یادگیری مؤثرتری طراحی کرد، موضوعات گسترده‌تری هستند که برای شناخت کامل‌تر این پدیده باید به آن‌ها بپردازیم.

در مقالات بعدی این مجموعه، به‌تدریج با ابعاد مختلف یادگیری آشنا می‌شویم؛ از شناخت یادگیرنده و سازوکارهای یادگیری گرفته تا عوامل مؤثر بر آن، کیفیت یادگیری، شیوه‌های ارزیابی و طراحی تجربه‌های یادگیری مؤثر.

منابع علمی

1. Soderstrom, N. C., & Bjork, R. A. (2015). Learning Versus Performance: An Integrative Review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 176–199.
   https://doi.org/10.1177/1745691615569000

2. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2018). How People Learn II: Learners, Contexts, and Cultures. Washington, DC: The National Academies Press.
   https://doi.org/10.17226/24783

3. National Research Council. (2000). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School: Expanded Edition. Washington, DC: The National Academies Press.
   https://doi.org/10.17226/9853

4. De Houwer, J., Barnes-Holmes, D., & Moors, A. (2013). What is learning? On the nature and merits of a functional definition of learning. Psychonomic Bulletin & Review, 20(4), 631–642.
   https://doi.org/10.3758/s13423-013-0386-3